नात्यांची फरफट इतकी होते
की दखल घेऊनी टाळणे होते
दिलेस भरून अश्रू ओंजळीने
फुले समजून त्यांना माळणे होते
केलेत नजरेने कित्येक जायबंदी
गोंडा घोळणारे तू पाळले होते
चंद्राची चकोर भुलली भास्कराला
जीवघेणे हे आगीशी खेळणे होते
सजला होता बाजार सुशिलेचा
तीने स्वतःस खिडकीत मांडले होते
केले प्रेम मीही अपरंपार अपार
तागडीने त्यालाही तू मोजले होते
भेटशील का पुन्हा नव्या वळणावर
जुन्या चुकांची पुस्तके रद्दीत विकणे होते
सांग ना काय जादू अशी आहे तुझ्यात
की पुन्हा पुन्हा तुझ्यावर भाळणे होते
#अर्चना
राम आणि श्याम हे दोन मित्र, ही नावं काल्पनिक आहेत बरका तर हे खूप फास्ट मित्र … दोघांमध्ये हवेलाही जागा नव्हती. दोघेही एकमेकांच्या जीवाला जीव देणारे ,आर्थिक परिस्थिती उत्तम दोघांच्याही घरी सगळे व्यवस्थित आलबेल चाललेलं. एकमेकांच्या गरजेला धावणारे मित्र हे ह्याला त्रास झाला तर त्यांना व्हावा व त्याची काही काम असेल तर ह्याने पळावे असं मस्त चाललेलं होतं दोघांच्याही घरच्या लोकांच्या ही एकमेकांच्या ओळखी होत्या दोन्ही छान फॅमिली फ्रेंड झालेले होते. नवीन बिझनेससाठी राम जागा शोधत होता चार पाच ठिकाणी त्याने बघूनही ठेवलं होतं पण त्याला समजत नव्हतं की आता नेमकं कोणती डील फायनल करू नेमकं कळेना म्हणून त्याने शामला म्हटलं ‘चल रे जरा मदत कर मला मला या चार-पाच जागांमध्ये कोणती जागा घेऊन हे कळत नाहीये तर तू जरा मला फायनल करायला मदत कर’ झालं आता राम आणि शाम ही जोडी निघाली कामगिरीवर सगळ्या जागा दोघांनी मिळून लागोपाठ बघून घेतल्या आठ दिवस दोघे सतत फिरत होते. रामला खरंतर एक जागा जरा बरी वाटत होती पण शामचा आग्रह दुसऱ्या एका जागेबाबतीत होता. रामला काय ही नैतर ती त्यामुळे त्याने शामच्या आवडीची जागा फायनल करून टाकली. पूजाअर्चा उरकून बिझनेस सुरूही झाला, असंच जवळपास वर्ष निघून गेलं. रामचा बिझनेस मस्त सुरू होता आणि एकेदिवशी अचानक जागेचा व्यवहार करणारा एजंट त्याला रस्त्यात भेटला. अघळपघळ गप्पा मारणारा तो एजंट नकळत बोलून गेला की ह्या जागेच्या व्यवहारात शामने पन्नास टक्के कमिशन त्याच्या कडून उकळलं होतं. रामचा विश्वासच बसेना, माझा इतका जवळचा मित्र असं वागू शकतो? ह्या विचाराने राम मानसिक रित्या हताश झाला…
“माझं जे काही ते सगळं तुझंच होतं, कवचकुंडल मागितली असती तरी तुला दिली असती रे पण मला असं फसवून पैसे का घेतलेस तू?” फोनवर इतकं बोलून रामने शामशी असलेली सगळी नाती त्याक्षणी तोडून टाकली तरीही तो असं का वागला हा प्रश्न उरतोच
आता शाळा आणि शिक्षक आठवायचे म्हणजे कोणेएकेकाळी वगैरे प्रकरण , चांगलंच धूसर झालेलं तरीही त्यातून काही ठळक चेहरे लक्कन चमकून जातात. पटकन आठवणारी मोजकी नावं आणि त्यातलं पहिलं नाव आमच्या कन्या शाळेतल्या संस्कृत आणि मराठीच्या पै बाई. कन्या शाळेत शिक्षिका भरणा जास्त, बापे शिक्षक जवळपास नाहीतच त्यामुळे सतत कोणी ना कोणी मॅटरनिटी लिव्हवर असे त्याला बदली शिक्षिका म्हणून तात्पुरत्या आलेल्या पैबाई खूप लवकर मुलींच्या गळ्यातला ताईत बनल्या. दिसायला बऱ्यापैकी देखण्या, शांतपणे आणि खूप रंजक शिकवण्याची पद्धत , पाठांतर करून घेण्यावर त्यांचा खूप भर असायचा.आज जे काही शुद्धलेखन आणि मराठी लिहायचा सराव आहे त्याचं पूर्ण क्रेडिट मी पै बाईंना देते. बाईंच्या साड्या बहुतेक प्लेन , सुळसुळीत आणि सायलेंट कलरच्या असत, लेमन, पिस्ता, गुलाबी , बदामी हे रंग खास बाईंसाठीच निर्माण झाले असावेत इतक्या ह्या रंगाच्या साड्या त्यांच्यावर सुंदर दिसत. लांब केसांची सैल वेणी आणि त्यावर मोगऱ्याचा गजरा किंवा गुलाबाचं फुल हमखास असे. अतिशय प्रसन्न दिसणाऱ्या पै बाई तेव्हा शॉफर ड्रीवन कार मधून शाळेत येणाऱ्या एकमेव शिक्षिका होत्या. त्यांच्या कारचं आम्हा मुलींना खूप कौतुक वाटायचं, त्यांच्या शाळेत यायच्या वेळेला आम्ही मैत्रिणी गेटजवळ घुटमळत असू आणि ती कार बाईंना सोडून जाईपर्यंत एकटक बघत असू. सुखवस्तू, संसारी , आनंदी स्त्रीच्या चेहऱ्यावर एक वेगळंच सौन्दर्य असतं ते पै बाईंमध्ये आम्हाला गवसलं. नंतर त्या पर्मनंट आमच्याच शाळेत आल्या, अगदी दहावीचा सेंडऑफ होईपर्यंत सोबत होत्या. आता त्या जिथे कुठे असतील तिथे त्यांना मनोभावे नमस्कार.
पै बाईंच्या उलट दुसऱ्या एकजण होत्या उमर्जी बाई. त्यांना माझ्या कुरळ्या केसांचा काय राग होता कोण जाणे. तेल लावून चापूनचोपून वेणी घातली तरीही माझे केस थोड्या वेळातच बंड करून स्वतःची आग्र्याहून सुटका करून चेहऱ्यावर आक्रमण करायचे. उमर्जी बाई इंग्रजी शिकवायच्या, कायम त्रासिक चेहरा खुर्ची तर कधी सोडतच नसत. खुर्चीत बसूनच शिकवायच्या आणि नेम धरून खडू टपकन माझ्या डोक्यावर मारायच्या की मी समजायचे आणि केस शक्य तितके आवरायचे. त्यांच्या तासाला शिकले कमी आणि केसच जास्त आवरले. कहर म्हणजे एकदा त्यांनी माझ्या समोरून झेपावणाऱ्या केसांना कात्रीने कापून मोक्ष मिळवून दिला. जेव्हा मला कावीळ होऊन मला शाळेतच उलट्या होऊ लागल्या तेव्हा मात्र उमर्जी बाईंनीच मला घरी सोडायची व्यवस्था केली तेव्हा कुठं थोडीथोडी त्यांच्याविषयी आपुलकी वाटली.
शाळेतून ज्युनियर कॉलेजला गेलो आणि पहिल्यांदा बॉईज आणि गर्ल्स मिक्स बॅच अनुभवली. आमचे बायोचे सर दीपक शहा, नुसता गोरापान चिकना देखणा. सरांना सर म्हणायला जीभ रेटत नसे, त्यांचं वय तिशीच असावं. शिकवायचे कसे हा प्रश्न अलाहिदा दिसायचे मात्र खूप भारी. मला खरंतर आर्टसला जायचं पण वडिलांचा आग्रह म्हणून नाराजीने सायन्स घेतलं पण सरांना बघून नाराजीचा मिस्टर इंडिया झाला. वर्गातल्या सगळ्या पोरी सरांवर फिदा आणि त्यामुळे पोरांची सरांवर खुन्नस. सरांवरच सगळ्या पोरी मरू लागल्यावर पोरांची डाळ कशी शिजावी. सरांनी मात्र ह्याचा फायदा कधीच घेतला नाही. पोरी आपल्याकडे एकटक बघतात हे त्यांनाही माहिती होतच पण ते बिचारे नुसते शिकवतच असत. त्यामुळे किती नाजूक हृदयं कोमेजली ह्याची गणनाच नाही. फ्रॉग मेटिंगचा चॅपटर शिकवताना लालेलाल झालेले आणि नंतर झटकन वर्गाबाहेर गेलेले सर, खाली मान घालून खुदुखुदू हसणाऱ्या मुली आणि एकमेकांत जोक करून हसणारी मुलं हे लिहिताना जसंच्या तसं डोळ्यासमोर फ़िरतंय. आता सर काय करत असतील कोण जाणे
सिनियर कॉलेजला मात्र कोणतेही सर, बाई म्हणावी असे आवडले नाहीत. शिक्षक म्हटले की शाळेचेच शिक्षक आठवतात कॉलेजचे नाही ह्यामागचं कारण काय असावं बरं... कदाचित आपल्या नाजूक आणि कोवळ्या मनावर उमटणारे हे फॉसिल्स असावेत जे खूप वर्षांनी आपल्या खुणा जपून ठेवतात
ताकानेही पोळला जीव इथे
दुधावर घ्यावा आळ कशाला
आपलेच बनतात पुरते वैरी
दुष्मनाला उगाच भार कशाला
मीही ओढते रेघा, काढते अक्षरे
अर्थहीन शब्दांचे घ्यावेत माग कशाला
माझ्यातून पुरता सरला नाही
अवकाळी पावसाचा राग कशाला
केलेस पुरते घायळही नाही
आता पुसावा हालहवाल कशाला
#अर्चना
वाटेला पावलं विसरावीत असं काही घडलंय
पुन्हा आरशाने हसणं सोडलंय
अंतरंगात डोकावणारं वहीचं शेवटचं पान तू
पुन्हा कोरंकरकरीत होऊन सजलंय
मनाला उभारी कशी यावी आता
स्वप्नं तुझ्या पापणीत डोळे मिटून निजलंय
जुन्याच खाणाखुणा अनोळखी भासतात
एका चेहऱ्यावरचं आपलेपण धुळीनं माखलंय
मीही अजून नाद सोडला नाही पुरता
बघते मी काहीतरी जे तू वळून लपलंय
#अर्चना
आपल्या सोसायटीत किंवा आपण सध्या जगतोय त्या समाजात जे जे वरिष्ठ आणि उत्तम मानलं जातं त्यांना तितकंच क्रीटीसाईज सुद्धा केलं जातं. ह्यात पुरुष असणं, सुंदर असणं, श्रीमंत असणं हा अपराध किंवा गुन्हा असावा ह्यातऱ्हेनं बोललं जातं. ह्या उच्च समजल्या जाणाऱ्या लोकांना इतकं का बरं डोळ्यावर धरलं जात असेल ह्याचा विचार केला असता त्यांच्या वरिष्ठ असण्याचाच अर्थ कुणीतरी कनिष्ठ आहे आणि ते चेपले जातात हेच आहे. सगळेच थोर समजले जाणारे लोक वाईट असतात असं मी म्हणत नाही पण मेजोरीटीने ह्या लोकांच्या एकंदरच वर्तणूक आणि बॉडी लँग्वेज मध्ये स्वतःला वेगळं आणि विशेष समजणे दिसूनच येतं. सुपीरिओरिटीचा एक प्रकारचा माज अशा लोकांच्या चालण्याबोलण्यात असतोच त्यामुळे हे लोक टीकेचे धनी होतात. ह्याच सुपिरिअर लोकांमधले काही जण बिनकामाचे ह्या सगळ्या टीकेचे लक्ष्य होतात किंवा मोठेपणाच्या ह्या अवजड ओझ्याखाली दबून जातात. त्याचंच एक उदाहरण म्हणजे पुरुष असणं, पुरुष असणं म्हणजे जणूकाही पाप आहे अशातऱ्हेनं पुरुषांना लिहिलं, बोललं जातं. महिलांवर होणाऱ्या अन्याय , अत्याचाराविषयी लिहिताना समस्त पुरुषवर्ग जणूकाही बलात्कारी, जुलूमजबरदस्ती करणारा, अमानुष असा रंगवला जातो आणि नकळतपणे मी चपापुन जाते. लहानपणापासून माझ्या भोवती असणारे पुरुष असे नाहीत मग पुरुषांचं हे एकांगी रेखाटन मला खटकत जातं. माझा बाप, भाऊ, नवरा, मित्र असे जुलमी नाहीत मग सगळ्या पुरुषांना कायमच कोलत रहाणं मला तरी नाही आवडत.
पुरुषप्रधान संस्कृतीत नाही म्हटलं तरी ही मोठेपणाची ओझी पुरुषाला वहावी लागतात, मर्द को दर्द नही होता हे सगळ्यात भंपक आणि टुकार वाक्य. पुरुष असला तरी आधी तो माणूस आहे, माणूसपणाच्या सगळ्या संवेदना त्याच्याकडे असतातच. तो आनंदी होतो, दुःखी होतो, कष्टि होतो. बाई आपल्या आनंदाचं आणि दुःखाचं प्रदर्शन मनसोक्त करते, ही एकप्रकारे चैनच आहे... अशी ऐश पुरुषाला नाही करता येत. आनंद झाला तर तो त्याला एन्जॉय तरी करता येतो पण दुःखं, वेदना जाहीर करण्याचा पुरुषाचा हक्कच ही पुरुषप्रधान संस्कृती हिरावून घेते. वेदनेत, त्रासात, दुःखात ढसढसून रडणारा पुरुष म्हणजे दुर्मिळ जीव. आपल्या घरातील स्त्रियांना सांभाळणे , त्यांची काळजी घेणे, त्यांची दुःखं हलकी करताना त्यांना रडायला खांदा देणे ह्यात सहृदय पुरुष इतके जखडून जातात की त्यांच्या स्वतःच्या भावना व्यक्त करणं ते जणू विसरूनच जातात. ही दबलेली घुसमट मग त्यांना नैराश्याकडे घेऊन जाते, ह्यातूनच नशेच्या आधीन होणे उपजत असावं.
ऑफिसच्या आणि घराच्या ओढताणीत कधीतरी थकून मीही रडले आहे, मला नेहमीच प्रश्न पडतो माझ्याइतकंच थकणारे माझे सहकारी असं रडत असतील का... स्टेशन,विमानतळावरून टाटाबायबाय करताना बायका डोळ्याला रुमाल लावताना झटकन दिसतात, आपल्या पोटचा गोळा सातासमुद्रापार पाठवताना बापाला रडू येत नसेल का... घरातील कोणी आजारी पडलं तर दवाखान्यात धावपळ करणाऱ्या पुरुषांना टचकन डोळ्यात पाणी आणावं वाटत नसेल का ... ह्या आणि अशा अनेकप्रसंगात पुरुष कमीच रडतात, समजा ते रडलेच तर लोक काय म्हणतील म्हणून लपूनछपून रडत असतील. पुरुषांचं हे मनमोकळं न रडणं व्यसन आणि इतर डिप्रेशनची कारणं आहेतच त्यापलीकडे जाऊन ही घुसमट त्यांना आत्महत्येपर्यंतही घेऊन जाते... ही पोस्ट वाचणाऱ्या तमाम पुरुषांना तुम्हीही माणूस आहात, कुणी सुपरमॅन वगैरे नाही आहात हे सांगू इच्छिते... दुःखात आणि आनंदात तुमचं मन तुमच्या डोळ्यांवाटे मोकळं होण्यासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा मित्रांनो... 'मर्द को भी दर्द होता है' ही नवी म्हण आम व्हावी
